Ìtúùmɔ̀:

ɛtu

Ohũ̀ /re re/

ɔ̀ɾɔ̀-oɾúkɔ

Ɛɾɔ̃ (Philantomba maxwellii)

  • ɛɾɔ̃ tí ó kéɾé d͡ʒu ewúɾɛ́ lɔ, tí aɾa’a ɾɛ̀’ɛ́ máa ń dú ní ɔlɔ́jɛ́ tàbìí èédú tàbìí k͡puk͡pa-ɾúsú-ɾúsú, bɔ́ jɛ̀ nìí k͡pé ó máa ń mɔ́láɾa díɛ̀ nìí ìhà ìsàlɛ̀, tí takɔtabo’o ɾɛ̀’ɛ́ máa ń la ìwo tíńɾĩ́ kúkúɾú

    Ɛtú ń wòɾɔ̃ ní id͡ʒù. © janarve
    Ɛtú ń wòɾɔ̃ ní id͡ʒù. © Paul Cools
    Ɛtú kṹlɛ̀ ní id͡ʒù. © Charles J. Sharp
    Ìbàátɔ̃:

    Iʃɛbɛ́ɾɛ́ G͡Bólóhũ̀

    kò k͡pa ɛtu, kò d͡ʒɛ̀ɛ́ kí ɛtú d͡ʒɛ̀

    • ìd͡ʒúuwe ɛni tí ó máa ń kó ohũkóhũ k͡pamɔ́ tàbìí díìnɔ̀ àti lo ohũkóhũ tí òũ fṹ aláɾa’a ɾɛ̀ kò fɛ̀ɛ́ lò kàkà kìí àŋ͡wɔ ɛlò mìíɾɔ̃̀ baà ɾí’i lò

      ‘Kò d͡ʒɛ̀ɛ́ kí n lo àtɛ̀gũ̀ ní ìg͡bà tìí òũ kò lò’ó: ó ń hùwà “kò k͡p’ɛtu, kò d͡ʒɛ̀ɛ́ k’ɛtú d͡ʒɛ̀”.’

Ɛ̀k͡pɔ̃̀ɔ̃́ Ɔdɛ

Ɛtu Láaɾṹ. Òbèd͡ʒèé, Òbèlujéké. Ó dũ̀’ṹ d͡ʒɛ, ó dũ̀’ṹ tà, ó dũ̀’ṹ mú ɾe [i]lé. Ó dũ̀’ṹ mú ɾe [i]lé ànɔ lɔ’ɔ ʃànɔ. Olúk͡pétu, òg͡béèd͡ʒù g͡béɾé. Ɛtu, ɔɾɛ́ɛ̀d͡ʒù ké-ké-ké. Ɛtu t’ó fi ɔd͡ʒɔ́ ikú mɔ [i]lé. Òbèd͡ʒèé dũ̀ lɔ́-ɔ̀tɔ̀ k’á máà fi olú ɔɾɔ̃́ k͡pɛ̀lùú’u ɾɛ̀. Ɛtu Olúkɔ̀d͡ʒɔ. Fàlàkɛ̀ɛ́, aɾí-àlà-tɛ̀ɛ́-sũ̀. Láàɲig͡bó, alá-àjà’a g͡bɛ̀du. Ɛtu o sũ̀ nìínú g͡báà nɔsɛ̀. Ɛtu asũ̀-lá-àg͡bèɾè, alá-àg͡bèɾè bítíkṹ. Alá-àg͡bèɾè [k]ò kùú, àg͡bèɾè [k]ò hu koɾíko. Ó bá ɔdɛ lá-àg͡bèɾè, ó f’ìd͡ʒà lɔ̀’ɔ́: ɛtu ni kɔ̃́g͡bɔ̃́ lá-àg͡bèɾè, ɔmɔ Èɾùúwà. Ɛtu òtũtũ, aɾí-ìɾù tũ̀ṹ òbò obĩ̀ɾĩ ʃe ní [i]wád͡ʒú ɔkɔ’ɔ ɾɛ̀. Ó fi ìɾùkɛ̀ɾɛ̀ dìí od͡ʒú òbò aja Ɔ̀ɾũ̀ṹmìlà. Ɛlɛ́sɛ̀ ɔwɔ̀, Lágũ̀mɔ̀kèé, oní-bààmùú èɾe. Ɛtu, abitɔ̃ tó owó ɛɾú, abìd͡ʒàǹd͡ʒàá tó owó alá-àáɾù tɔ̃tɔ̃ɔ̃tɔ̃. Abi-awɔ́ tó Baálɛ̀’ɛ́ sũ̀, ìtòũ t[i] aja’a ɾɛ̀.

Òwe

  • ‘Ɔlɔ́ɾũ ḿ bɛ, Ɔlɔ́ɾũ ḿ bɛ’ ní ń k͡pa ɛtu, ‘Ɔlɔ́ɾũ ḿ bɛ, èèɲɔ̀’ɔ́ wà’ ní ń la àg͡bɔ̃̀ɾĩ̀ĩ́.

  • A sé ɛtu. A kò sèé ɛtu: ɔk͡paɾṹ g͡bá’a ní ìdìí. Ɔ̀ɾɔ̃̀ ɛtu ni bí?

  • Ìg͡bɛ̀ɛ́ l’ɛtú ḿ bá eɾĩ g͡bé.

  • Ó wu ɛtu k’ó g͡bé ogṹ ɔdṹ ní [i]g͡bó, ʃùg͡bɔ̃̀ɔ̃́ ó wu oní-k͡pakuté k’ó d’ɔ́d͡ʒà lɔ́-ɔ̀la.

  • Bí ɛtu kò bàá kú, ta ní jíóò fi awɔ’ɔ ɾɛ̀ tɔ̀ɔ́ ɔʃɔ̃́? Bí ɛ̀kìɾì kò bàá kú, ta ní jíóò fi awɔ’ɔ ɾɛ̀ dàá bàtà? Bí olóɾìʃà kò bàá kú, ta ní jíóò g͡ba ìbò’o ɾɛ̀ bò?

  • Ònìí-kó-ònìí ɛtú d͡ʒĩ̀fĩ̀, ɔ̀la-kɔ́-ɔ̀la ɛtú d͡ʒĩ̀ sɔ́-ɔ̀fĩ̀. Ɛɾɔ̃’ɔ̃̀ mìíɾɔ̃̀ kò ha wà nìínú ig͡bó lɛ́-ɛ̀hĩ̀ ɛtu?

  • ‘Kò k͡pa ɛtu, kò d͡ʒɛ̀ɛ́ kí ɛtú d͡ʒɛ̀’ tí ḿ f’aʃɔ fũfũ ʃ’ɔdɛ.