Ìtúùmɔ̀:

Àgùàlà

Ohũ̀ /do dodo do/

ɔ̀ɾɔ̀-oɾúkɔ

  • àk͡pàáta-ɔ̀ɾũ tí ó d͡ʒɛ́ èked͡ʒì tìí ó sɔg͡bɛ̀ Oòɾũ̀, tí ó sì d͡ʒɛ̀ɛ́ èkĩní tí ó g͡bónɔ́ d͡ʒù nìí àk͡pàáta-ɔ̀ɾũ mɛ́d͡ʒɛ̀ɛ̀d͡ʒɔ tí ḿ bɛ ní aló Oòɾũ̀; ìtoɾí ní k͡pé àwɔ̀’ɔ sɔ̃́mɔ̀’ɔ ɾɛ̀’ɛ́ ki lɛ̀kɛ̀tì, dé bíi k͡pé ó máa ń di ooɾu mú mɔ́ɾa, àti k͡pé kíki àwɔ̀ nɔ́ɔ̀’ɔ́ máa ń d͡ʒu ìtɔ̃̀ʃɔ̃̀ Oòɾũ̀ k͡padà, èjìí tí ó mú kí ó tɔ Òʃùk͡pàá ní títɔ̃̀’ɔ̃ g͡bog͡bo ìɾàwɔ̀ tìí a lè ɾìí ní sɔ̃́mɔ̀ òɾu ilɛ̀ Ɔ̀gɛ̀ɛ́ɾɛ́

    Òʃùkpàá (òsì) àti Àgùàlà (ɔ̀tũ̀ṹ). © Johnny Horne
    Oɾígũ àɾìíwá’a Àgùàlà. © NASA / JPL
    Àgùàlà (òkè): ó tɔ̃̀ d͡ʒu ìɾàwɔ̀ mìíɾɔ̃̀ lɔ. © Jeff Dai (Science Photo Library)
    Àgùàlà àti Ɔ̀gɛ̀ɛ́ɾɛ́ d͡ʒɔɾa ní ìŋ͡wɔ̀, àjàʃebí òfuuɾufú Àgùàlà’á ki lɛ̀kɛ̀tì d͡ʒu ti ilɛ̀ Ɔ̀gɛ̀ɛ́ɾɛ́ lɔ, èjìí tí ó fi d͡ʒɛ́ kí ó g͡bónɔ́ d͡ʒɔ̃-d͡ʒɔ̃.
    Ìɾɔ̀ɔ́k͡pò:
    Ìbàátɔ̃:

Ìsɔ

  • Àgùàlà’á ḿ bá Oʃù ɾĩ̀, ŋ͡wɔ́ ʃe bíi ad͡ʒá’a ɾɛ̀ ní í ʃe. Àgùàlà kì’í í ʃe ad͡ʒá Òʃùk͡pàá.

Òwe

  • Akɔ ad͡ʒá l’ɔ́lá, Àgùàlà’á ní [i]jì Oʃù.

  • Ó wu Àgùàlà k’ó mɔ́lɛ̀ bíi Òʃùk͡pàá: Ɔlɔ́ɾũ Ɔba ni [k]ò d͡ʒɛ̀ɛ́.